Тұсау кесу рәсімі

Калиакперова. А.Д.
1 санатты қазақ тілі мұғалімі
Мақсаты:
  1. Білімділік: оқушыларға тұсау кесу рәсімі туралы түсінік беру.
  2. Дамытушылық: Қазақтың салт-дәстүрі «Тұсау кесу» түсіндіріп және ойын-сауық арқылы балалардың есте сақтау қабілетін дамыту.
  3. Тәрбиелік: Үлттық тұрмысқа, мәдениетке мерекеге деген сезімдерін тәрбиелеу. Қазақ ұлттық мәдениетінің элементерін насихаттау көмегімен эстетикалық және рухани тәрбиесін дамыту.
Сынып іші әсем безендірілген.
Жүргізуші:Құрметті қонақтар, армысыздар,
Бәріңіздер де есен-саубармысыздар.
В «Словаре Ожегова» понятие обряд трактуется как «совокупность действий, в которых воплощаются какие–нибудь религиозные представления, бытовые традиции. В многоликом человеческом обществе такое количество обрядов, что перечесть их невозможно. Знать свою культуру – значит знать и понимать весь мир!  Поэтому каждый человек должен знать свои истоки, обычаи и традиции.
Кто такой казах? Это сын степи, выросший на ее бескрайних просторах, воспитанный холодом и ветром, бесперестанными кочевками, постоянной борьбой за существование. Казах  — дитя природы, который умеет жить с ней в гармонии. И эта гармония с природой нашла свое отражение в национальной казахской культуре.
Появляясь на свет, ребенок любого народа уже становится носителем родной культуры. Можно сказать, что ребенок начинает впитывать культуру своего народа с первых минут своей жизни.  Истоками обрядов была и есть –степь, природа, юрта и образ жизни казаха, кочевника –скотовода, сумевшего создать уникальное  сочетание материальной и духовной культуры, пронести эту культуру через века.
От рождения ребенка до его совершенолетия проводятся пять основных обрядов, каждый из которых означает определенный этап в жизни ребенка.
Шілдехана – праздник в честь рождения ребенка;
Ат қою тойы –наречение именем;
Бесік той – укладывание младенца в колыбель;
Тұсау кесу – разрезание пут;
 Сүндет тойы – принятие мұсылманской веры;
Тайға міну – 4,5 летний  мальчик впервые садится на коня, учится держаться в седле;
Тоқым қағу – праздник в честь дальнего отъезда в гости ребенка;
Тілашар тойы – поступление ребенка в 1 класс.
 Құрметті қонақтар, біз бүгін тұсау кесер рәсімін сіздердің назарларыңызға ұсынамыз.
Настя:Тұсау кесіп, той жасау – ата дәстүр, салтымыз.
Жақсылықты тілейміз тойға келген жалпымыз,
Думанды тойын жасап дүбірлетіп,
Салт-дәстүрді ежелден қастерлеген халықпыз.
Жүргізуші:Тұсау кесу дегеніміз 1 жасқа толып, еркін жүре бастаған балбөбектің басқан қадамы құтты болып, одан әрі жаны жамандық көрмей, жүріп кетуіне тілек білдіретін салт.
Вика: Күлгенің де той сенің,
 Жүргенің де той сенің,
Қызықтасын халайық,
Тұсау кескен бұл күнің
Есте қалсын, жарқыным.
Катя: Важным этапом в жизни ребенка является день, когда малыш совершает свои первые шаги. В этот день принято опутывать его ножки веревкой  «ала жіп» . Скрученные нитки, черная и белая. Это означает, что в жизни каждого человека встречается  и добро и зло, бывают и черные и белые полосы, но все их надо пережить –перешагнуть.
Жүргізуші:Бүгін бүлдіршін Балжанның  алғаш аяқ басып, үлкен өмір көшіне ермек, із тастамақ. Сол бүлдіршіннің тұсауын кесуге өзімнің аяғы жеңіл, жүрісі шапшаң,  ақкөңіл, елімізге сыйы, ардақты ана, құрметті ұстаз Алмира Кабашовнаға тұсауын кестіремін. (осы кезде ақ жайма жайылып, тұсау кесуге қажетті заттар ортаға қойылады).
Алмира Кабашовна:Ала жіппен тұсайын Балжанның аяғын,
Тұсау жібін кесейін Жасап баба ырымын
Сағат сайын есейіп, Шапқыласын құлыным,
Аяқтары талмасын Айналайын алтыным. (баланың аяғын байлайды)
Алмира Кабашовна:  Қаз-қаз бала, қаз балам
Қадам бассаң, мәз болам.
Қаз баса ғой, қарағым,
Құтты болсын қадамың.
Алға қарай баса бер,
Асулардан аса бер.
Екі оқушы Балжанды тәйтәйлайды.
Жүргізуші: Ал, қыздар, тәй-тәйлап алға бастаңдар.
Шошытпаңдар, айқайлап, жалғыз тастап қашпаңдар.
Балжанның жолына мол ғып шашу шашыңдар
Із қалдырсын соңына, алдын кең ғып ашыңдар.
Ботагөз Асылбаевна О, халайық, қол жайып, той тілеуін қолдайық,
Мұсылманның заңдарын, барша ағайын қорғайық.
Тәй-тәй басып жүретін, қуаныш қылып күлетін
Жүйрік болсын баламыз, мыңнан озып жүретін.
Қамқор болып халқына, берік болып антына
Есейгенде қымбатты, сыйлы болсын жалпыға. (шашу)
Жүргізуші: Бүгін «Ақ түйенің қарыны жарылған күн».
Осы тойды қызықтаған
Баршаңызда той болсын.
Қорытынды:  Познание культуры своего народа должно начинаться с раннего возраста, впитываться с молоком матери. Вместе стем, мы должны знать и культуру народов, живущих вместе с нами .
Именно  сравнение собственной культуры с культурами других народов, обмен ценностями материального и духовного мира являются залогом национальной и религиозной толерантности, отсутствия войн на этой почве между народами нашей Республики.
«Человек без знаний – что дерево без корней». Это казахская пословица имеет глубокий смысл и относится не только к знаниям, получаемым в школе , но и к знаниям основ своей национальной культуры, родного языка и традиций, обычаев и обрядов своего народа. Именно эти корни создают «ствол и крону» национальной культуры и национального самосознания, помогают национальному «дереву»  расти  среди других, непохожих на него. Обряды несут в себе культурные ценности народа, выражают и формирует  отношение человека к самому себе, другим людям и элементам культуры.
Назар аударып тамашалағандарыңызға рахмет!